Τις τελευταίες ημέρες, η δημόσια συζήτηση για τα deepfakes αναζωπυρώθηκε με αφορμή το Grok (εργαλείο της xAI, ενσωματωμένο στο X – πρώην Twitter), μετά από αναφορές για δημιουργία σεξουαλικοποιημένων “nudify”/deepfake εικόνων χωρίς τη συναίνεση των εικονιζόμενων. Το φαινόμενο αφορά κυρίως γυναίκες, αλλά –ακόμη πιο ανησυχητικά– και ανηλίκους.
Το κρίσιμο πρακτικό ερώτημα είναι: αν ένα τέτοιο deepfake στοχοποιεί ένα πρόσωπο, ποια είναι η νομική προστασία (αστικά–ποινικά–GDPR) και τι μπορεί να κάνει άμεσα;
Τι εννοούμε εδώ ως “deepfake nude / nudify”
Στο παρόν άρθρο εστιάζουμε αποκλειστικά σε περιπτώσεις όπου με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης παράγεται ή αλλοιώνεται εικόνα/βίντεο υπαρκτού προσώπου, ώστε να εμφανίζει το πρόσωπο γυμνό ή σε σεξουαλικό περιεχόμενο, χωρίς συναίνεση – ακόμη κι αν η σκηνή δεν συνέβη ποτέ.
Αστικές συνέπειες: τι μπορεί να ζητήσει το θύμα
1) Προσβολή προσωπικότητας (ΑΚ 57–59)
Η μη συναινετική σεξουαλική απεικόνιση (ακόμη και συνθετική) προσβάλλει καίρια την προσωπικότητα (εικόνα, ιδιωτική ζωή, αξιοπρέπεια, τιμή/υπόληψη).
Το θιγόμενο πρόσωπο μπορεί να ζητήσει:
- Άρση της προσβολής: κατέβασμα/διαγραφή/αφαίρεση του περιεχομένου από sites, πλατφόρμες, λογαριασμούς.
- Παύση και παράλειψη στο μέλλον: απαγόρευση αναδημοσίευσης/περαιτέρω διάδοσης.
- Επανόρθωση/διάψευση (όπου έχει νόημα, ανάλογα με την έκταση της διάδοσης και την περίπτωση).
Σημαντικό: Για το αίτημα παύσης/παράλειψης δεν απαιτείται να αποδείξετε οικονομική ζημία· αρκεί να αποδειχθεί η παράνομη προσβολή.
Κατά ποιων στρέφονται οι αξιώσεις;
- Πρωτίστως κατά του δημιουργού και/ή εκείνου που ανέβασε/διέδωσε το υλικό.
- Εξετάζεται, ανά περίπτωση, και η ευθύνη άλλων εμπλεκομένων (π.χ. διαχειριστών σελίδων/λογαριασμών, hosts), ανάλογα με ρόλο/γνώση/συμμετοχή.
2) Αδικοπραξία – αποζημίωση & ηθική βλάβη (ΑΚ 914 & 932)
Σε “deepfake nudes” η ηθική βλάβη είναι συνήθως κεντρική, ενώ μπορεί να υπάρχει και περιουσιακή ζημία.
Μπορεί να ζητηθεί:
- Αποζημίωση για περιουσιακή ζημία (αν υφίσταται: απώλεια συνεργασιών, κόστος διαχείρισης κρίσης, εύλογα έξοδα τεχνικής διερεύνησης κ.λπ.).
- Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (ιδίως λόγω της έντασης της προσβολής στην αξιοπρέπεια/ιδιωτικότητα).
Παράγοντες που επηρεάζουν την κρίση/ύψος αξιώσεων:
- η έκταση διάδοσης (views, shares, διάρκεια online),
- αν το θύμα ταυτοποιείται (όνομα, tagging, σύνδεση με προφίλ),
- η συνεχιζόμενη προσβολή (re-uploads, αναδημοσιεύσεις),
- η ύπαρξη δόλου (διασυρμός/τιμωρητική πρόθεση),
- η ανηλικότητα ή άλλη ιδιαίτερη ευαλωτότητα.
3) Ασφαλιστικά μέτρα & προσωρινή διαταγή (επείγουσα προστασία)
Στις υποθέσεις αυτές, ο χρόνος είναι κρίσιμος. Η πιο αποτελεσματική κίνηση είναι συχνά η επείγουσα δικαστική προστασία για να σταματήσει η διάδοση άμεσα.
Ενδεικτικά, μπορεί να ζητηθούν:
- προσωρινή διαταγή για άμεση αφαίρεση/απενεργοποίηση,
- ασφαλιστικά μέτρα για:
- άρση/παύση,
- απαγόρευση αναδημοσίευσης,
- αφαίρεση από συγκεκριμένα URLs/λογαριασμούς,
- (κατά περίπτωση) ενέργειες που βοηθούν στον εντοπισμό/περιορισμό της διάδοσης, όπου αυτό είναι δικονομικά εφικτό.
Ποινικές συνέπειες: πότε το “deepfake nude” γίνεται έγκλημα
1) Μη συναινετική σεξουαλική απεικόνιση – άρθρο 346 ΠΚ
Το άρθρο 346 ΠΚ προβλέπει ποινική προστασία για τη μη συναινετική κοινολόγηση/ανάρτηση σεξουαλικού υλικού, καλύπτοντας ρητά και «αλλοιωμένη ή σχεδιασμένη εικόνα» – διατύπωση που αγκαλιάζει πρακτικά τα deepfakes/nudify.
Κρίσιμα σημεία:
- αφορά περιεχόμενο για μη δημόσια πράξη σχετική με τη γενετήσια ζωή,
- επιβαρύνεται όταν υπάρχει δημόσια διαδικτυακή διάδοση (αόριστος αριθμός αποδεκτών),
- ποινική έκθεση μπορεί να έχει όχι μόνο ο αρχικός δημιουργός, αλλά και ο διακινητής (και σε ορισμένες περιπτώσεις ο αναδημοσιεύων), ανάλογα με τη συμμετοχή και τα πραγματικά περιστατικά.
2) Πορνογραφία ανηλίκων – άρθρο 348Α ΠΚ
Αν το deepfake αφορά ανήλικο, οι συνέπειες είναι εξαιρετικά βαριές. Το άρθρο 348Α ΠΚ καλύπτει και «εικονική αποτύπωση» ανηλίκου/γενετήσιας πράξης, άρα δεν απαιτείται το υλικό να είναι “πραγματικό”.
3) Sextortion: απειλές/εκβίαση
Συχνό σενάριο είναι η απειλή δημοσιοποίησης (“στείλε χρήματα/κάνε Χ αλλιώς θα το ανεβάσω”). Εκεί μπορεί να στοιχειοθετούνται απειλή και/ή εκβίαση, ανάλογα με το περιεχόμενο και τον σκοπό (ιδίως όταν ζητείται περιουσιακό όφελος).
Προσωπικά δεδομένα (GDPR/ν. 4624/2019): τι μπορεί να κάνει ο θιγόμενος – αστικά & ποινικά
Ένα “deepfake nude” εμπλέκει σχεδόν πάντα προσωπικά δεδομένα (εικόνα/φωνή/ταυτοποίηση) και συχνά αγγίζει βιομετρικά στοιχεία. Άρα ενεργοποιείται και το πλαίσιο GDPR/ν. 4624/2019, παράλληλα με τις αστικές/ποινικές διατάξεις.
Α. Άμεσα δικαιώματα (GDPR)
- Διαγραφή / “δικαίωμα στη λήθη” (όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις) και αίτημα άμεσης αφαίρεσης.
- Περιορισμός επεξεργασίας (πάγωμα διάδοσης/χρήσης).
- Εναντίωση (όπου προβάλλεται “έννομο συμφέρον”).
- Καταγγελία στην ΑΠΔΠΧ όταν δεν υπάρχει συμμόρφωση ή πρόκειται για σοβαρή παραβίαση.
Β. Αστική διάσταση (GDPR)
Το θύμα μπορεί να ζητήσει αποζημίωση για υλική ή/και μη υλική ζημία λόγω παράνομης επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων, παράλληλα με τις αξιώσεις του Αστικού Κώδικα.
Γ. Ποινική διάσταση (ν. 4624/2019)
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παράνομη συλλογή/αποθήκευση/διαβίβαση/κοινολόγηση προσωπικών δεδομένων μπορεί να έχει και ποινικές συνέπειες (άρθρο 38 ν. 4624/2019), ιδίως όταν υπάρχει διάδοση σε τρίτους ή εμπλέκεται σεξουαλικό περιεχόμενο.
Συμπέρασμα
Οι μη συναινετικές “deepfake nude” εικόνες δεν είναι “απλώς τεχνολογία”. Στην Ελλάδα μπορούν να ενεργοποιήσουν ισχυρές αστικές αξιώσεις (άρση/παύση/αποζημίωση), επείγουσα δικαστική προστασία, ποινικές ευθύνες (ιδίως άρθρα 346 και 348Α ΠΚ) και παράλληλα το πλαίσιο GDPR/ν. 4624/2019.
